Từ con số đến vấn đề — Bản đồ framework phân tích chẩn đoán

NHÓM 01

Dữ liệu nội bộ

Input · sổ sách của chính doanh nghiệp Phần lớn việc "nhìn số ra vấn đề" nằm ở đây. Các framework này phân rã chỉ số tổng, soi theo thời gian và bóc theo phân khúc — để vấn đề không bị "trung bình hóa" che mất.

01.1

DuPont Analysis

Phân rã ROE

InputBáo cáo tài chính: lợi nhuận, doanh thu, tài sản, vốn chủ.

MethodTách ROE = biên lợi nhuận × vòng quay tài sản × đòn bẩy.

Lộ raSinh lời trên vốn kém là do mỏng biên, ì tài sản, hay vay quá tay.

01.2

Variance Analysis

Phân tích chênh lệch

InputSố thực tế đối chiếu kế hoạch / ngân sách / kỳ trước.

MethodTách chênh lệch thành phần giá và phần lượng.

Lộ raLệch mục tiêu là do bán ít hơn, hay do bán rẻ hơn.

01.3

Revenue Bridge

Cầu / biểu đồ thác nước

InputDoanh thu hai kỳ, tách theo nguồn tăng/giảm.

MethodDựng các bậc: khách mới, khách mất, tăng giá, mở rộng đơn.

Lộ raĐâu là động lực thật kéo doanh thu, đâu là lỗ rò.

01.4

Driver Tree

Cây yếu tố

InputMột KPI và các chỉ số con cấu thành nó theo công thức.

MethodPhân rã theo nhánh: traffic × tỷ lệ chuyển đổi × giá trị đơn.

Lộ raNhánh nào trong cây đang lệch và kéo cả KPI đi xuống.

01.5

Cohort Analysis

Phân tích nhóm theo thời điểm

InputKhách hàng gắn mốc thời điểm gia nhập.

MethodTheo dõi hành vi từng nhóm theo thời gian sống.

Lộ raKhách mới có giữ lại kém hơn khách cũ — chất lượng đang giảm.

01.6

Segmentation

Phân khúc

InputSố liệu chia theo kênh, sản phẩm, vùng, nhóm khách.

MethodCắt lát số tổng để lộ phân khúc bất thường.

Lộ raVấn đề ẩn trong một lát cụ thể mà số tổng làm phẳng đi.

01.7

RFM Analysis

Recency · Frequency · Monetary

InputLịch sử giao dịch: lần mua gần nhất, tần suất, giá trị.

MethodChấm điểm và phân loại khách theo ba trục.

Lộ raKhách giá trị cao đang nguội đi, nhóm nào đáng giữ.

01.8

Funnel Analysis

Phân tích phễu

InputSố lượng qua từng bước: truy cập → đăng ký → mua → quay lại.

MethodĐo tỷ lệ rơi rụng giữa các bước liên tiếp.

Lộ raKhách bỏ cuộc tập trung nhiều nhất ở bước nào.

01.9

Pareto Analysis

Nguyên tắc 80/20

InputPhân bố giá trị theo sản phẩm / khách / nguyên nhân lỗi.

MethodXếp hạng và tìm nhóm thiểu số tạo phần lớn tác động.

Lộ raSố ít nguyên nhân nào gây ra phần lớn vấn đề.

01.10

Unit Economics

Kinh tế trên mỗi đơn vị

InputChi phí có khách (CAC), giá trị vòng đời (LTV), biên đóng góp.

MethodTính lãi/lỗ trên một khách hoặc một đơn hàng.

Lộ raCàng bán càng lỗ — tăng trưởng đang đốt tiền.

01.11

Ratio Analysis

Phân tích tỷ số

InputCác khoản mục trên báo cáo tài chính.

MethodBộ tỷ số thanh khoản, đòn bẩy, sinh lời, hiệu suất.

Lộ raTỷ số lệch chuẩn / lệch quá khứ là cờ đỏ cần điều tra.

01.12

Break-even Analysis

Điểm hòa vốn

InputChi phí cố định, chi phí biến đổi, giá bán.

MethodTìm sản lượng/doanh thu để hòa vốn, đo độ nhạy.

Lộ raCần bán bao nhiêu mới có lãi, đang cách ngưỡng đó bao xa.

01.13

Cash Conversion Cycle

Vòng quay tiền mặt

InputTồn kho, khoản phải thu, khoản phải trả.

MethodĐo số ngày tiền bị kẹt trong vận hành.

Lộ raCó lãi trên giấy nhưng tiền tắc ở tồn kho và công nợ.

01.14

Trend & YoY / MoM

Chuỗi thời gian nội bộ

InputCùng một chỉ số đo lặp qua nhiều kỳ.

MethodSo cùng kỳ năm trước / kỳ liền kề để loại mùa vụ.

Lộ raĐiểm gãy xu hướng và đà tăng/giảm thật sau khi bỏ mùa vụ.

01.15

Control Chart

Biểu đồ kiểm soát · SPC

InputChỉ số vận hành / chất lượng đo liên tục.

MethodVạch ngưỡng biến động "bình thường" quanh trung bình.

Lộ raBiến động nào là nhiễu, biến động nào thật sự bất thường.

NHÓM 02

Dữ liệu bên ngoài

Input · thị trường, đối thủ, vĩ mô Số nội bộ một mình không nói được "xấu là xấu thật, hay chỉ là đặc thù ngành". Các framework này đặt doanh nghiệp cạnh bối cảnh bên ngoài để biết vấn đề là của riêng mình hay của cả thị trường.

02.1

Benchmarking

So chuẩn ngành

InputChỉ số của mình đặt cạnh trung vị / chuẩn ngành.

MethodSo sánh tương đối với mặt bằng chung.

Lộ raMình đang dưới chuẩn ở đâu — biên, chi phí, hay năng suất.

02.2

Market Share Analysis

Phân tích thị phần

InputDoanh thu mình và quy mô thị trường / đối thủ.

MethodTính thị phần và đà thay đổi tương đối.

Lộ raMình tăng chậm hơn thị trường — đang mất chỗ đứng.

02.3

Market Sizing

TAM · SAM · SOM

InputQuy mô tổng thị trường, phân khúc khả thi, phần đạt được.

MethodƯớc lượng trần thị trường theo tầng.

Lộ raTăng trưởng chững vì đã chạm trần hay vì khai thác kém.

02.4

Macro Correlation

Tương quan biến vĩ mô

InputKết quả nội bộ và biến vĩ mô (lãi suất, giá đầu vào, mùa).

MethodĐo tương quan với yếu tố ngoại sinh ngoài tầm kiểm soát.

Lộ raSụt giảm do thị trường chung hay do nội tại doanh nghiệp.

02.5

Competitive Trend

Xu hướng ngành & đối thủ

InputSố liệu giá, sản phẩm, tăng trưởng của đối thủ và ngành.

MethodTheo dõi chuyển động tương đối theo thời gian.

Lộ raVấn đề của mình là cá biệt hay là cơn gió ngược cả ngành.

02.6

Price Benchmarking

So giá & độ co giãn

InputGiá của mình đặt cạnh giá thị trường và phản ứng cầu.

MethodSo mặt bằng giá, ước lượng độ co giãn cầu theo giá.

Lộ raMất khách vì định giá lệch thị trường, cao hay thấp.

NHÓM 03

Phân tích tổng hợp

Input · nhiều nguồn · triệu chứng → nguyên nhân Đây là phần bắc cầu. Các framework này ghép tín hiệu nội bộ với bên ngoài, định lượng quan hệ, và lần từ triệu chứng xuống gốc rễ. Phần lớn là logic của người phân tích, máy chỉ hỗ trợ.

03.1

Correlation / Regression

Tương quan · hồi quy

InputBiến kết quả và nhiều biến tác động, nội bộ lẫn bên ngoài.

MethodĐịnh lượng mức độ và chiều tác động của từng yếu tố.

Lộ raYếu tố nào thật sự đẩy kết quả, yếu tố nào chỉ trùng hợp.

03.2

Sensitivity Analysis

Phân tích độ nhạy

InputMô hình với nhiều giả định đầu vào.

MethodLần lượt thay từng giả định, đo phản ứng đầu ra.

Lộ raKết quả mong manh nhất trước biến số nào.

03.3

Attribution Analysis

Phân bổ đóng góp

InputKết quả tổng và các kênh / yếu tố cùng tác động.

MethodGán phần đóng góp của mỗi yếu tố vào kết quả chung.

Lộ raKênh nào thật sự tạo ra giá trị, kênh nào ăn theo.

03.4

Anomaly Detection

Phát hiện bất thường

InputChỉ số đo so với baseline kỳ vọng (nội bộ + thị trường).

MethodBắt điểm lệch khỏi ngưỡng bằng thống kê / thuật toán.

Lộ raĐiểm gãy đột ngột đáng để soi sâu, tự động surface.

03.5

5 Whys

Hỏi "tại sao" liên tiếp

InputMột triệu chứng đã khoanh vùng từ số liệu.

MethodHỏi "tại sao" nhiều lần để lần xuống gốc.

Lộ raNguyên nhân gốc nằm dưới triệu chứng bề mặt.

03.6

Fishbone · Ishikawa

Sơ đồ xương cá

InputVấn đề và các nhóm nguyên nhân khả dĩ.

MethodGom nguyên nhân theo nhóm: người, quy trình, công cụ, nguyên liệu.

Lộ raBản đồ đầy đủ các hướng nguyên nhân để không bỏ sót.

03.7

Hypothesis-driven

MECE · kiểu tư vấn

InputCác giả thuyết về nguyên nhân + số liệu kiểm chứng.

MethodĐặt giả thuyết không trùng lặp, không bỏ sót; dùng số xác nhận/bác bỏ.

Lộ raLoại nhanh giả thuyết sai, khóa vào nguyên nhân đứng vững.

03.8

Scenario Analysis

Phân tích kịch bản

InputMô hình + các tổ hợp giả định tốt / cơ sở / xấu.

MethodChạy nhiều kịch bản, so kết quả đầu ra.

Lộ raVấn đề tiềm ẩn lộ ra dưới điều kiện bất lợi.

Hiếm khi dùng một framework đơn lẻ

Trên thực tế chúng được xâu chuỗi. Đi từ khoanh vùng số nào hỏng, tìm phân khúc gây ra, rồi mới chốt nguyên nhân.

BƯỚC 01

Phân rã

Nhóm 01 — tách chỉ số tổng để khoanh vùng con số nào đang hỏng.

BƯỚC 02

Đặt bối cảnh

Nhóm 02 — so với ngành và đối thủ để biết vấn đề của riêng mình hay của thị trường.

BƯỚC 03

Bóc phân khúc

Cohort & segmentation — tìm chính xác phân khúc hay bước nào tạo ra vấn đề.

BƯỚC 04

Chốt nguyên nhân

Nhóm 03 — 5 Whys / hypothesis để xác nhận gốc rễ và loại các giả thuyết sai.